پایگاه خبری تحلیلی نسیم گیلان

آخرين مطالب

«گسگر»جولانگاه حفاران غیرمجاز/سایت موزه گرفتار وعده هاست گفتگو

«گسگر»جولانگاه حفاران غیرمجاز/سایت موزه گرفتار وعده هاست

  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - رشت- گسگر بزرگترین شهرباستانی شمال کشور به جولانگاهی برای حفاران غیرمجاز برای یافتن دفینه تبدیل شده و ایجاد سایت موزه در آن نیز در پیچ و خم وعده ها گرفتار است.

 «هفتا خان» یا «هفت دغنان»، اگرچه نام جنگلی در غرب گیلان است، ولی این منطقه‌ بکر در شهرستان صومعه سرا راز و رمز زیادی در خود نهفته دارد که اگر نداشت، حفاران غیر مجاز از صدها سال پیش تاکنون، به دنبال دفینه های بزرگترین شهر باستانی شمال کشور پیش از دوره شاه عباس اول صفوی، با گنج یاب های خود به دل این جنگل نمی زدند.
شهر مدفون شده «گسگر» که معلوم نیست بخاطر شیوع بیماری «طاعون» و یا «وبا» یکباره خالی از سکنه شد، روزگاری شکوه و ابهتی بزرگتر از «رشت» داشت. گسگر از 7 دهکده تشکیل شده بود که به گزارش «کوک» که در 1159 قمری از این منطقه بازدید کرد به سبب تولید ابریشم فراوان و پارچه های ابریشمین معروف بود.

نامی برگرفته از 7 رودخانه و دهکده
شاید نام هفت، برگرفته از 7 شعبه رودخانه در این محدوده بود که از کوه های «شاندرمن» سرچشمه می گیرد. رودخانه هایی که نامشان اکنون مصطلح نیست و بیشتر در منابع تاریخی می توان یافت «رودخانه کنگوله مازوجیه، دلیک، داروغه رووار، واویلا و اسکندرود» نام هایی که در جلد نخست، کتاب «از آستارا تا استرآباد» گزارش شده است.
گسگر آخرین نفس های خود را تا دوره قاجار کشید. قصبه گسگر که به گزارش «کلنل ترزل» (1224 قمری) چهارصد خانوار داشت، سالهاست نزد اهالی امروز این منطقه، شهر نفرین شده و ارواح خوانده می شود.
اگرچه شهر باستانی گسگر و یا به تعبیر صاحب کتاب حدود العالم (327 قمری) «دولاب» و یا «تالش دولاب» در 30کیلومتری غرب رشت واقع است، ولی دیدن بقایای این شهر باستانی بی مدد راهنمای خبره امکان پذیر نیست. برای دیدن شهر باستانی گسگر باید به روستای «بهمبر» در شهرستان صومعه سرا بروید. این محدوده 3کیلومتر با روستا فاصله دارد و 120 هکتار از این شهر باستانی در دهه 1380 توسط باستان شناسان شناسایی شده است.
صبح روز جمعه 29تیرماه، نزدیک به رودخانه ورودی گسگر، منتشر رسیدن راهنما بودیم. صدای گذر آب از پل بتنی دو دهانه، گذر عمر را به یاد می آورد که روزگاری این نقطه از گیلان، محل حکمرانان امیران بیه پس (آل اسحاق) بود. و شاید از همین نقطه بود که تجار ابریشم، امتعه گرانب های خود را به سمت بندر پیربازار می بردند. چیدن تمشک های وحشی و شمردن «تی تیل» های نزدیک آب (سنجاقک های) به پایان نرسیده بود که «علی استقامت»، از اهالی روستا برای راهنمایی به گروه پیوست.
وی که حدود شهر باستانی گسگر را به خوبی می داند، می گوید: وجود درختان صنوبر، کاج و تبریزی هوای دم کرده جلگه بهمبر را در تیرماه تشدید می کند و اگر در طی مسیر بیش از زمان ممکن در جنگل بمانیم، حتما گرما زده می شویم.
سرعت گام برداشتن علی استقامت ما را نیز به تعجیل وا می داشت در این میان من تلاش می کردم توضیحات جسته و گریخته وی را لابه لای خرد شدن برگ های خشک تبریزی زیر پا و صدای ممتد جیرجیرک های پنهان شده لای درختان به حافظه بسپارم.
طرح جنگل کاری شرکت شفارود چند دهه قبل در این منطقه آغاز شده و عمدتا درختان سرو، کاج و صنوبر کاشته اند و بعدها کاشت درختان تبریزی هم توسعه یافت. سرعت رشد درختان کاج و سرو ضعیف است به همین دلیل شاید کمتر به چشم می آید. چوب های تولید شده برای مصارف صنعتی و تولید خمیر کاغذ به کارخانه چوکای رضوانشهر فرستاده می شود. بی شک اگر حفاران غیر مجاز هم دست از کندو کاو بردارند، نفوذ ریشه های این درختان، رشد انجیر و تمشک های روییده بر خشت و سفال، باقی مانده آثار بناهای گسگر را هم درهم می شکند.

اگرچه درختان آلوچه جنگلی میوه های خود را پیشکش غریبه ها می کردند، ولی «علی استقامت» گرمای هوا را متذکر می شد و تاخیر را جایز نمی دانست و نوید می داد که نزدیک به قبر «سید خروسه»، درختان تنومند آزاد، خنکای مطبوعی را هدیه می دهند.
بعد از گذر از درختان سوزنی کاج و سرو، محوطه تپه مانندی نزدیک یکی دیگر از شعبات رودخانه گسگر، انتظار بازدیدکنندگان را می کشد و درختان تنومند آزادی که نشان می دهد زمانی اینجا قبرستان محله بوده است. به ویژه آنکه قبر حصارکشی شده بانوی خفته در وسط جنگل، این حدس را به یقین بدل می کرد.
به یادم آمد که وقتی دکتر «منوچهر ستوده» سال 1340 از همین قبر بازدید می کرد، نوشته است که پیش از ورود وی، حفاران غیر مجاز سنگ قبر مرمر «سید خروسه» را شکسته اند و با آمدن گروه پژوهشی پا به فرار گذاشتند. وی حتی تصاویری از ستون های سنگی منقشی که عمود بر قبر سید خروسه قرار داشته در کتابش منتشر کرده است.
اکنون اما نه از آن سنگ قبر قدیمی مثلثی خبری است نه از بقایای ستون های سنگی. از روی سنگ قبری که معلوم است از سوی اداره اوقاف شهرستان و در مرداد ماه سال 1381 تعویض شده، و از پارچه های سبز و اشک شمع های ریخته شده در اطراف سنگ قبر می توان حرمت صاحب قبر را نزد اهالی دانست. حتی اگر واژه هفت دغنان را با املایی غلط روی سنگ قبر نوشته باشد.
افسانه های ترسناک در شهر مدفون شده و جولان حفاران غیر مجاز
مزار «سیده کلثوم» معروف به سید خروسه، اگرچه خواهر امیر ساسان پادشاه گیلان، است اما به واسطه اینکه همسر سید شرفشاه، عارف و شاعر گیلک سرای قرن هشتم بود، نزد اهالی حرمت ویژه ای دارد. به همین دلیل وقتی اداره اوقاف شهرستان در سال 1381 قصد داشت بقعه و آرامگاه ویژه ای برای سید خروسه بسازد، ولی به دلیل قرار گرفتن قبر در یک محوطه میراثی و حریمی که در همان سال ثبت ملی شد، تنها به تعویض سنگ قبر بسنده کردند.
جای جای اطراف مزار و حتی پای درختان تنومند آزاد، آثار گودال های حفاران غیرمجاز دیده می شود. علی استقامت در این باره توضیح می دهد که تعداد این حفاری ها در سالهای اخیر زیادتر شده و یگان حفاظت میراث فرهنگی نیز کمتر از گذشته برای جلوگیری به محل سرکشی می کند.
دیدن بقایای مسجد و حمام های این شهرباستانی هم که به فاصله کمی از هم قرار گرفته، خالی از لطف نیست، اما افسوس که طاق های ضربی و بقایای سقف گنبدی حمام و پی های باقی مانده مسجد نیز بارها مورد دستبرد حفاران غیر مجاز قرار گرفته است. این را می توان از گودال های عمیق، دیوارهای فرو ریخته و تکه سفال های لعاب خورده حمام که روی تلی از خاک باقی مانده دریافت. به ویژه آنکه از خیسی خاک اطراف حمام و دسته کلنگ به جامانده در گودال به نظر می رسید که پیش از رسیدن ما حفاران آنجا بوده اند.

تلاش برای ایجاد سایت موزه گسگر
اگرچه سال گذشته، معاون اداره کل میراث فرهنگی گیلان، نوید داده بود که به زودی سایت موزه شهر تاریخی گسکر احداث می شود و پل خشتی این شهر مدفون شده مرمت، مسجد و حمام نیز از دل خاک بیرون می آیند، اما پس از یکسال «ولی جهانی» از هماهنگی های لازم با استاندار جدید می گوید تا بتوانند برای این طرح مصوب اعتبار جذب کنند.
ولی جهانی که خود سرپرست کاوش های باستان شناسی در گسگر در 1382 بود  می گوید: نام شهر تاریخی گسکر به عنوان شهر مهم «گیلانِ بیه پس» از قرن چهارم هجری قمری به تدریج با نام­ های متفاوتی چون دولاب، گسکر، گسکرات و گیل گسکر در کتب جغرافیایی دیده می شود. گسگر تا دوران قاجار نیز از رونق نسبی برخوردار بود ولی بعد از اینکه رشت مرکز استان شد، به تدریج از رونق این شهر کاسته شد.
معاون اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری گیلان می افزاید: گمانه زنی برای یافتن حریم گسگر نخستین بار در سال 1382 و به خاطر تجدید بنای بقعه سید خروسه آغاز شد. و بررسی های اولیه نشان داد، حدود 120هکتار یعنی نیمی از جنگل هفت ­دغنان ویرانه­ های این شهر را در خود نهفته دارد.
وی خاطرنشان می کند: در حفاری های اولیه متوجه سفال­ های ساده و لعابدار از دوره صفویه و قبل از آن در مقیاس وسیع شدیم. بنابراین توانستیم محوطه تاریخی هفت دغنان را به شماره 9942 و در تاریخ 11شهریور 1382 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت برسانیم.
جهانی ادامه می دهد: میراث فرهنگی طی حفاری های همان سال توانست محدوده کهنه بازار گسگر، بخش مسکونی و بخش صنعتی این شهر تاریخی رو گمانه زنی کند و تعداد زیادی کارگاه های صنعتی و آهنگری را که از محدوده اصلی شهر فاصله داشت، شناسایی کند.
واگذاری بخش از منطقه هفت دغنان به بخش خصوصی
وی یادآور می شود: کشف دو حمام در نزدیکی بازار، 3پل و شناسایی راه سنگ فرش شده در محدوده اصلی شهر روشن می کند این شهر جمعیت بالایی داشته است. کاوش ها در داخل یکی از حمام های گسگر و سیستم پیشرفته آبرسانی و کاشی هایی با نقوش انسانی در این حمام ها نشان می دهد این حمام ها را احتمالا در دوره تیموری وصفوی ساخته شده باشند.
جهانی تصریح می کند: از سال یاد شده موضوع تخصیص اعتبار از محل اعتبارات شهرستان صومعه سرا، برای تداوم کاوش ها و ایجاد سایت موزه گسگر مورد پیگیری سازمان میراث فرهنگی است و با وجود آنکه سال گذشته اعتبار لازم برای مرمت دو پل خشتی گسگر و از زیر خاک بیرون آوردن حمام و مسجد گسگر کددار شد، ولی به دلیل عدم تخصیص اعتبار عملا این پروژه اجرایی نشد.
وی ادامه می دهد: اخیرا طی نشست و مذاکره ای با استاندار گیلان، منابع طبیعی و فرمانداری شهرستان مقرر شده بخشی از جنگل های هفت دغنان به بخش خصوصی واگذار شود و بخشی که تعیین حریم شده، به میراث فرهنگی واگذار شود تا بتوانیم سایت موزه گسگر را راه اندازی کنیم.




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

«زیتونت»؛ استارت آپی برای رونق بوم گردی در گیلان

افزون بر 89 تن ماهی استخوانی در سواحل بندرکیاشهر صید شد

اعزام دانش آموزان بندرانزلی به اردوی راهیان نور

15 بقعه متبرکه آستانه اشرفیه در حال بازسازی است

تصرف اراضی کابوس شب و روز تالاب انزلی

برداشت لوبیای محلی در گیلان پایان یافت

تمامی راه های گیلان باز است

برداشت مرکبات از 9533 هکتار باغ های گیلان آغاز شد

بهره مندی ماهانه 1500 نفر از خدمات بیماران خاص در گیلان

تشکیل تشکل‌ها راهکار کاهش واسطه‌گری در فروش مرکبات

باران باعث آبگرفتگی معابر و کندی تردد در آستارا شد

نتیجه ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی در آذربایجان اعلام می‌شود

هجوم سنبل آبی به تالاب شیلات آستارا، عمدی یا سهوی؟

جای سواد آماری در رسانه ها خالی است

91درصد محصولات تولیدی گیلان دارنده نشانگر رنگی تغذیه ای

69 مرکز مشاوره و سلامت روان محلی در گیلان خدمات می دهد

افزایش نشریات مکتوب و پایگاه های خبری گیلان در سال جاری

راهیان نور آستارا به مناطق عملیاتی غرب اعزام شدند

بیش از 18 کیلوگرم ماده مخدر تریاک در آستارا کشف شد

تأسیسات آبفا در برابر حوادث و آسیب ها تاب آوری داشتند

تکمیل پروژه استخر شنا و زمین ورزشی آستارا مطالبه جدی مردم است

بارش 301 میلی‌متری باران در رودسر/بارش ها در گیلان ادامه دارد

افزایش استفاده از قارچ در خوراک گیلانیان

صد سال و یک روز

هیچ محدودیتی برای ارائه خدمات نو آور در سواحل آستارا  وجود ندارد

علی کاظمی برنج نام آشنای سفره‌های ایرانی

می‌خواهیم ذائقه روسها به ترب تالش عادت دهیم

تولید مستند «اشک نخل» توسط مستندساز برجسته گیلانی

عکس ها در تالش دفاع مقدس را به تصویر کشیدند

کشت دوم یکی از راهکارهای افزایش درآمد کشاورزان صومعه‌سرا

پذیرش بیش از 4700مسافر در ستاد اسکان فرهنگیان صومعه‌سرا

عمده راتون گیلان در خانه کشاورزان مصرف می‌شود

تجمع بزرگ حسینیان آستارا برگزار شد

تکواندوکار گیلانی عازم مسابقات گرندی پری جهانی شد

نمایشگاه «عمله شیطان»؛ فرصتی برای بررسی سابقه تفکرات تکفیری

پخت نان های سنتی در تنور سفالی/ نانوایی سنتی ماسوله احیا شد

283بهورز، در مناطق مختلف گیلان جذب می‌شوند

وزن تولید زباله رشت از 800 تن فراتر رفت

خرسندی خصوصی سازان فرهنگی در گیلان

خداوند شکوه و عظمت را به اهل بیت(ع) عنایت کرده است/ مباهله؛ حقانیت نبوت و امامت

رشد 31 درصدی شاخص بهره مندی از گاز روستایی در گیلان طی 5 سال گذشته

پیشتازی گیلان در اجرای نظام ارجاع الکترونیک

آخرین وضعیت 14 پروژه سدسازی در گیلان

کاهش پیوند کلیه از فرد زنده به زنده با گسترش فرهنگ اهدای در گیلان

انتشار کتاب در گیلان به رشد بیش از صددرصدی رسیده است

بافت قالی و قالیچه راهکار بی‌رونقی بازار تابلوفرش در گیلان

برداشت برنج در گیلان رو به اتمام است

پیشنهاد راه اندازی منطقه ویژه علم و فناوری در گیلان

سالانه 3 هزار تن انواع ماهیان استخوانی در گیلان صید می شود

ممنوعیت فروش وکالتی دفاتر پیشخوان دولت